انواع اوراق بهادار در بازار سرمایه

همانطور که می‌دانیم پشتیبانی از بخش اقتصادی، وظیفه مهم بازارهای مالی محسوب می‌شود. سازمان‌‌ها و شرکت‌ها و موسسات برای تاسیس، تجهیز و یا گسترش فعالیت‌های خود، نیازمند منابع مالی هستند که در بازارهای مالی متعارف این نیاز شرکت‌ها از طریق انتشار انواع اوراق بهادار مرتفع می‌گردد. طبق قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران، اوراق بهادار “هر نوع ورقه یا مستندی است که متضمن حقوق مالی قابل نقل و انتقال برای مالک عین و یا منفعت آن باشد” است. شورا عالی بورس، وظیفه تعیین و اعلام اوراق بهادار قابل معامله را برعهده دارد. مفهوم ابزار مالی و اوراق بهادار عموماً معادل هم در نظر گرفته می شود. در این مطلب قصد داریم به بیان “انواع اوراق بهادار” بپردازیم.

انواع بازار اوراق بهادار به لحاظ نوع دارایی

پیشتر در مطلب بازار و انواع آن گفتیم که بازارها را می توان بر اساس فاکتورهای متفاوتی دسته بندی کنیم. اگر بخواهیم به لحاظ نوع دارایی بازار اوراق بهادار مورد بررسی قرار دهیم، به تقسیم بندی زیر خواهیم رسید:

بازار اوراق سهام: بازاری که سهام شرکت های سهامی (عادی و ممتاز) در آن داد و ستد می شود.

بازار ابزارهای مشتقه: بازاری که معاملات ابزارهای مبتنی بر دارایی‌های مالی یا فیزیکی (اختیار معامله و قرارداد آتی) در آن صورت می پذیرد.

بازار اوراق بدهی (قرضه): بازاری که ابزارهای با درآمد ثابت در آن معامله می‌شود.

طبق دسته بندی فوق، در ادامه به شرح انواع اوراق بهادار هر بازار خواهیم پرداخت.

فهرست:

انواع اوراق بهادار

اوراق حقوق صاحبان سهام

ابزارهای مشتقه

اوراق مبتنی بر بدهی

نتیجه گیری

انواع اوراق بهادار

اولین اوراق بهاداری که هرکدام از ما با آن سروکار داریم پول است. اما در این مطلب قصد داریم به اوراق بهادار بلندمدت بپردازیم که در بازارهای مالی مورد داد و ستد قرار می گیرد. اوراق بهادار را می‌توانیم در یک دسته بندی کلی به سه بخش زیر تقسیم نماییم:

  • اوراق حقوق صاحبان سهام: سهام عادی، سهام ممتاز، سهام سرمایه ای و….
  • اوراق بدهی: اوراق قرضه، اوراق مشارکت و ابزارهای مالی اسلامی
  • ابزارهای مشتقه: قرار دادهای آتی، اختیار معامله

اوراق حقوق صاحبان سهام

این اوراق نشان دهنده میزان مالکیت سرمایه گذاران در یک شرکت است. تقسیم بندی های متفاوتی برای سهام وجود دارد، از نظر شکلی سهام به دو دسته سهام بانام و سهام بی نام تقسیم می شود. از نظر ماهیت آورده به سهام نقدی و غیرنقدی طبقه بندی شده و از منظر حقوقی نیز خود در دوشاخه تقسیم می شود؛ سهام عادی و ممتاز  و سهام سرمایه‌ای و انتفاعی. لازم به ذکر است که سهام عادی و ممتاز از انواع سهام سرمایه‌ای به شمار می‌آیند. در ادامه به شرح مختصر هر یک از موارد مذکور (بر اساس اهمیت و کاربرد آن‌ها) می پردازیم:

انواع اوراق بهادار, بورس اوراق بهادار, کد معاملات بورس, اوراق مشارکت, اوراق بدهی, اوراق قرضه, سهام عادی, سهام ممتاز, سهام جایزه, حقد تقدم سهام, ویژگی های سهام,  کارگزاری آگاه, بآشگاه مشتریان آگاه, اوراق بهادار اسلامی, اوراق قرضه با درآمد ثابت, تامین مالی شرکتها, اوراق مشتقه, اختیار معامله, آتی کالا, آتی سهام

📍 سهام عادی

در میان اوراق بهادار موجود در بازار، سهام عادی متداولترین ورقه بهادار محسوب می شود. سهام عادی دارای ارزش اسمی بوده و تعداد آن برای هر شرکت، بسته به میزان سرمایه آن شرکت است. ارزش اسمی هر سهم عادی در ایران برابر با ۱۰۰ تومان یا ۱۰۰۰ ریال است. تعداد سهام عادی هر شرکت نیز حاصل تقسیم سرمایه آن بر ارزش اسمی هر سهم است.

تعریف سهام عادی: سهام عادی یک نوع دارایی مالی است که نشان دهنده مالکیت در یک شرکت است. به عبارت ساده، سهام عادی دلالت بر حقوق صاحبان سهام در شرکت دارد (اولین دیکشنری بازار بورس اوراق بهادار تهران. نوشته محمدحسن یاری).

ویژگی‌های سهام عادی:

  • سهام داران به نسبت تعداد سهام عادی که خریداری نموده اند، مالک شرکت هستند.
  • مسئولیت سهامداران محدود به تعداد سهام آن‌ها است. یعنی در صورت ورشکستگی شرکت، چنانچه پول حاصل از فروش کلیه دارایی های شرکت کفاف همه بدهی های شرکت را نکند، برخلاف شرکت های تضامنی، سهامداران عادی شرکت های سهامی عام  مسئولیتی مازاد بر تعداد سهامشان در قبال تسویه بدهی های شرکت نداشته و تحت پیگیرد قانونی قرار نخواهند گرفت.
  • سهام عادی فاقد زمان سررسید بوده و ناشر سهام عادی ملزم به بازخرید این اوراق نیست.
  • صاحبان سهام عادی، بیشترین ریسک سرمایه‌گذاری در شرکت را متحمل خواهند شد، زیرا در صورت کاهش سود سهم یا زیان ده بودن شرکت، ارزش بازاری و ذاتی سهام عادی کاهش خواهد یافت. از طرفی زمانی که شرکت منحل شده و یا تمام دارایی های آن بفروش رسد، پس از تسویه همه بدهی های شرکت و پرداخت حقوق صاحبان سهام ممتاز، آنچه باقی می ماند به نسبت مالکیت بین صاحبان سهام عادی تقسیم می شود. بنابراین گفته می شود که دارندگان سهام عادی مالک نهایی شرکت هستند.
  • دارندگان سهام عادی به میزان تعداد سهام و درصد مالکیت خود نسبت به انتخاب هیأت مدیره شرکت، تایید یا رد اقدامات پیشنهادی مدیریت شرکت (مانند ادغام شرکت، تغییر ساختار سازمانی، افزایش یا کاهش سرمایه) حق رای دارند. البته این بدان معنا نیست که هر سهامدار می تواند نظرات فردی و کنترل شخصی خود را بر شرکت اعمال نماید، بلکه تنها می‌تواند با استفاده از رای خود در تصمیم‌گیری‌های شرکت که توسط مدیران صورت می گیرد، اظهارنظر کند.
  • از دیگر ویژگی‌های سهام عادی برای سرمایه گذاران آن این است که دارندگان این نوع سهام دارای حق تقدم  در خرید سهام جدید خواهند بود. با افزایش سرمایه شرکت، بالطبع تعداد سهام آن نیز افزایش خواهد یافت و شرکت تعدادی سهام جدید منتشر خواهد نمود.  از طرفی با این افزایش سرمایه قیمت بازاری سهم کاهش می یابد. لذا برای حفظ درصد مالکیت آنها در شرکت، سهامداران فعلی نسبت به خرید سهام جدید شرکت از اولویت خرید بهره مند هستند. تعداد حق تقدم  هر سهامدار بر اساس مقدار سهامی که داشته، محاسبه می شود. ۲ مورد زیر، هدف ارائه حق تقدم به سهامداران فعلی محسوب می‌شود:

🔸 حفظ کنترل سهامداران فعلی بر اداره شرکت

🔸 حفظ حقوق آن‌ها در مقابل کاهش ارزش بازاری سهام  (که ناشی از افزایش سرمایه است)

✅ آشنایی با مفهوم سهام جایزه: گاهی شرکت ها برای افزایش سرمایه از اندوخته نقدی خود استفاده می کنند. در این مواقع بجای اعطای حق تقدم خرید به سهامداران فعلی، به انها سهام جایزه تعلق می گیرد. در این روش بر خلاف روش اعطای حق تقدم، سهامداران هیچ مبلغی به شرکت پرداخت نمی کنند.

  • دارندگان سهام عادی این امکان را دارند تا نسبت به ‌خرید و فروش و انتقال سهام خود اقدام نمایند.
  • دارندگان سهام عادی این امکان را دارند تا دفاتر شرکت را نیز مورد بررسی قرار دهند. البته آنچه در عمل رخ می‌دهد این است که دسترسی به اطلاعاتی است که شرکت ها به صلاحدید خود در اختیار عموم قرار می دهند.

ممنوعیت هایی که در خصوص سهام عادی در قوانین ایران وجود دارد، به شرح زیر است:

  • عدم امکان بازخرید سهام شرکت توسط خود شرکت (یعنی شرکت نمی تواند سهام عادی خود را بازخرید کند).
  • عدم فروش سهام عادی منتشر شده توسط شرکت (یعنی شرکت نمی تواند سهام عادی منتشر کند که آن را بفروش نرساند).
  • عدم وجود ارتباط مستقیم بین تعداد سهام منتشره از سوی شرکت و میزان سرمایه آن شرکت (یعنی تعداد سهام منتشره شرکت رابطه مستقیمی با سرمایه ثبت شده آن دارد که این تعداد برابر است با سرمایه ثبت شده شرکت تقسیم بر مبلغ اسمی هر سهم (۱۰۰۰ ریال)).

در سایر کشورها ممنوعیت های مذکور وجود ندارد.

در قانون بورس ایران محدودیت‌هایی در مورد سقف مالکیت شرکت توسط افراد حقیقی و حقوقی وجود دارد. همچنین سهام دار به نسبت مالکیت خود در مجمع عمومی شرکت دارای حق رای است.

📍 سهام ممتاز(ترکیبی)

سهام ممتاز یا ترکیبی، نوعی از سهام است که دارندگان آن ادعای معین و محدودی نسبت به دارایی های شرکت دارند و مانند اوراق قرضه سود ثابتی دریافت می‌کنند و از همین رو آن را سهام ترکیبی می‌نامند چرا که دارای ویژگی‌های سهام عادی و اوراق قرضه است. این نوع سهام مانند سهام عادی فاقد زمان سررسید و هزینه مالیاتی است و از آنجا که سود ثابتی دارد، جزو اوراق بهادار با درآمد ثابت محسوب می‌شود. زمانی که هزینه سهام عادی بالاتر باشد، شرکت اقدام به انتشار سهام ممتاز می‌کند. این سهام از آن رو به سهام ممتاز معروف است که در زمان تقسیم سود دارندگان این نوع سهام، از اولویت برخوردارند. سهام ممتاز با پذیره‌نویسی خصوصی وارد بازار شده و در بورس و بازار خارج از بورس قابل معامله است.

در زمان انحلال یا ورشکستگی شرکت و زمانی که کل دارایی‌های شرکت به فروش رسید، ابتدا حقوق این سهامداران به طور کامل پرداخت می‌شود و سپس از باقی مانده مبلغ دارایی‌های فروخته شده، حقوق سهامداران عادی پرداخت می‌شود.

انواع اوراق بهادار, بورس اوراق بهادار, کد معاملات بورس, اوراق مشارکت, اوراق بدهی, اوراق قرضه, سهام عادی, سهام ممتاز, سهام جایزه, حقد تقدم سهام, ویژگی های سهام,  کارگزاری آگاه, بآشگاه مشتریان آگاه, اوراق بهادار اسلامی, اوراق قرضه با درآمد ثابت, تامین مالی شرکتها, اوراق مشتقه, اختیار معامله, آتی کالا, آتی سهام

ویژگی های سهام ممتاز:

  • سهام ممتاز برای صاحبان آن دربردارنده نوعی حق مالکیت در شرکت است.
  • با توجه به اینکه سهامدار ممتاز دارای حق مالکانه در شرکت است، شرکت منتشرکننده سهام، الزام قانونی ندارد که دارایی‌های خود را در رهن این اوراق گذاشته یا وثیقه قرار دهد.
  • سهام ممتاز نیز همچون سهام عادی فاقد سررسید است.
  • به دارندگان این سهام سود پرداخت می‌شود. باتوجه به اینکه پرداخت سود مستلزم سود‌ده بودن شرکت است، از این رو شرکت پرداخت سود را تضمین نمی‌کند. به طور معمول به سهام ممتاز سود از پیش تعیین‌شده و ثابتی تعلق می‌گیرد.
  • پیشتر گفتیم که در زمان تقسیم سود دارندگان این نوع سهام، از اولویت برخوردارند. همچنین به هنگام انحلال یا ورشکستگی شرکت، با فروش کل دارایی‌های شرکت، ابتدا حقوق سهامداران ممتاز به طور کامل پرداخت می شود و سپس از باقی مانده مبلغ دارایی‌های فروخته شده، حقوق سهامداران عادی پرداخت می‌شود.
  • بطور معمول سهام ممتاز فاقد حق رأی در مجمع عمومی است. به این معنی که دارندگان سهام ممتاز در زمان رای‌گیری برای انتخاب هیأت مدیره یا سایر امور مربوط به اداره شرکت، حق رأی ندارند.

📍 سهام بانام

سهام بانامی به سهامی اطلاق می شود که نام صاحب آن(خریدار) در ورقه سهم یا در دفتر سهام شرکت، ثبت شده باشد. سهام با نام این امکان را به شرکت می دهد تا صاحب سهم را شناخته و ارتباط بین سهامدار و شرکت را تسهیل می نماید. از طرفی به مقامات دارایی این امکان را می دهد که درآمد صاحبان سهام را محاسبه کنند.

📍 سهام بی نام

انواع اوراق بهادار, بورس اوراق بهادار, کد معاملات بورس, اوراق مشارکت, اوراق بدهی, اوراق قرضه, سهام عادی, سهام ممتاز, سهام جایزه, حقد تقدم سهام, ویژگی های سهام,  کارگزاری آگاه, بآشگاه مشتریان آگاه, اوراق بهادار اسلامی, اوراق قرضه با درآمد ثابت, تامین مالی شرکتها, اوراق مشتقه, اختیار معامله, آتی کالا, آتی سهامسهام بی نام، سندی است که در وجه حامل تنظیم شده و دارنده این سند مالک آن شناخته می شود مگر آنکه طبق ماده ۳۹ لایحه قانونی ۱۳۴۷، خلاف این موضوع به اثبات رسد. حقوق صاحبان سهام بی نام طبق ورقه سهمشان ناشی می شود و برای انتقال آن کافی است سند مذکور به شخص دیگری تحویل داده شود. یعنی داد و ستد آن فاقد تشریفات و سلسه مراتب خاصی است. سرقت یا مفقود شدن این اسناد تابع قوانین مربوط به اسناد در وجه حامل که در مواد ۳۲۰  تا ۳۳۴ قانون تجارت آمده است، خواهد بود. طبق ماده ۳۰ لایحه قانونی ۱۳۴۷، صدور ورقه سهام بی نام یا گواهینامه موقت بی نام تا پیش از پرداخت تمام مبلغ اسمی هر سهم، ممنوع است. این گونه سهام با رعایت مفاد قانونی که در قانون تجارت آمده، امکان تبدیل به سهام با نام را دارند.

📍 سهام نقدی

در قبال آورده نقدی (پول) سهامداران به شرکت، سهم نقدی به آنها تعلق می گیرد. سهام نقدی به صورت اوراق سهام یک شکل و قابل معامله هستند. بر اساس بند ۲ ماده ۷۵ قانون ۱۹۶۶ فرانسه، این سهام با پرداخت یک چهارم مبلغ آن قابل صدور است.

📍سهام غیرنقدی

سهم غیرنقدی سهمی است که برای آورده غیرنقدی ممکن است به آورنده مال غیرنقدی تعلق گیرد. طبق قانون تجارت سال ۱۳۱۱، صدور سهام غیر نقدی امکان پذیر بوده است؛ اما در حال حاضر این گونه سهم در قانون فعلی ایران وجود ندارد و برای آورده های شرکا ـ(آورده های نقدی و چه آورده های غیرنقدی) سهام نقدی به صورت اوراقی متحدالشکل داده می شود. در قوانین فرانسه همچنان این نوع سهام وجود دارد.

📍 سهام سرمایه‌ای

سهام سرمایه ای همان سهام عادی و ممتاز است.

📍 سهام انتفاعی

سهام انتفاعی زمانی مصداق خواهد داشت که به علت استهلاک سهام (استهلاک سرمایه)، ارزش اسمی سهم با استفاده از اندوخته های اختیاری یا سود قابل تقسیم به صاحب آن پرداخت شود.  استهلاک سرمایه به معنی کاهش سرمایه نیست زیرا با استهلاک سهام، سرمایه شرکتبه قوت خود باقی می ماند.

ابزارهای مشتقه

📍 قرار دادهای آتی

آتی سهم

قرارداد آتـی سهام، قراردادی است که به موجب آن، فروشنده قرارداد تعهد می کند تعداد معینی از یک سهام پایه را در تاریخ مشخصی در آینده، با قیمت معین به خریـدار تحویل دهد؛ از طرف دیگر خریدار قرارداد آتی سهام تعهد می کند سهام موردنظر را در تاریخ تعیین شده، با قیمت معین از فروشنده اوراق، خریداری نماید.

آتی کالا

همانطور که در مطلب معاملات قراردادهای آتی سکه و کالا: راهنمای کامل به تفصیل بیان شد، قرارداد آتی نوعی ابزار مشتقه است که به واسطه آن فروشنده تعهد می‌کند در زمان مشخصی (سررسید)، مقدار معینی از یک کالای مشخص را به قیمتی که در لحظه حال (الان) تعیین می‌کنند، به خریدار بفروشد. خریدار نیز طبق این قرارداد تعهد می‌کند کالای مذکور را با همان مشخصات (مقدار و زمان)، خریداری کند. بنابراین به‌طور خلاصه قرارداد آتی”توافقنامه‌ای است مبتنی بر خرید یا فروش دارایی مشخص در زمان معینی در آینده، با قیمت مشخص حال”.

📍 اختیار معامله

انواع اوراق بهادار, بورس اوراق بهادار, کد معاملات بورس, اوراق مشارکت, اوراق بدهی, اوراق قرضه, سهام عادی, سهام ممتاز, سهام جایزه, حقد تقدم سهام, ویژگی های سهام,  کارگزاری آگاه, بآشگاه مشتریان آگاه, اوراق بهادار اسلامی, اوراق قرضه با درآمد ثابت, تامین مالی شرکتها, اوراق مشتقه, اختیار معامله, آتی کالا, آتی سهاماختیار معامله قراردادی است که بین دوطرف خریدار و فروشنده منعقد شده و براساس آن طرف خریدار، حق دارد که مقدار مشخصی از دارایی مورد قرارداد را با قیمت معین و در زمانی مشخص بخرد یا بفروشد. همانطور که در تعریف بالا ذکر شده است، خریدار حق دارد و این بدان معنی است که الزام و اجباری در اجرای تعهد نیست. در این نوع قرارداد طرفین توافق می کنند تا معامله ای را در آینده صورت دهند به شکلی که خریدار در ازای پرداخت مبلغ مشخصی این حق را خواهد داشت تا دارایی مورد توافق در قرارداد را در زمان مشخصی با قیمتی که در زمان عقد قرراداد تعیین شده است،بخرد یا بفروشد. در طرف دیگر، فروشنده در قبال ارائه این حق به خریدار، مبلغ معینی را در زمان عقد قرارداد دریافت می کند و بر اساس آنچه در قرارداد آمده است، برای فروش دارایی مذکور آمادگی دارد.

بنابراین طبق آنچه گفته شد، دارنده قرارداد (خریدار) در اعمال حق خود مختار است و در صورتی که از اجرای قرارداد منصرف شود، مبلغی را که برای دریافت این حق در زمان انعقاد قرارداد بسته، از دست خواهد داد. در سوی دیگر قرارداد، فروشنده به خواست خریدار، مجبور به اجرای قرارداد خواهد بود.

قراردادهای اختیار معامله به دو دسته طبقه‌بندی می‌شوند:

قرارداد اختیار خرید

دارنده این نوع اختیار معامله، حق دارد که مقدار معینی از دارایی مندرج در قرارداد را با قیمت مشخصی (به قیمت توافقی) در دوره زمانی معینی بخرد.

قرارداد اختیار فروش

این قرارداد به دارنده حق می‌دهد که مقدار معینی از دارایی مندرج در قرارداد را با قیمت توافقی در دوره زمانی مشخصی بفروشد. درحالی‌که خریدار قرارداد اختیار خرید، به امید افزایش قیمت آن را می‌خرید، خریدار قرارداد اختیار فروش پیش‌بینی می‌کند که قیمت در آینده کاهش خواهد یافت.

اوراق مبتنی بر بدهی

بنگاه های اقتصادی می توانند به دو روش زیر وجه مورد نیاز خود را به عنوان قرض دریافت کنند:

  • دریافت وام از بانک ها در قبال وثیقه کردن اموال
  • دریافت وام از اشخاص حقیقی و حقوقی در ازای انتشار اوراق بدهی

📍 اوراق قرضه

اوراق قرضه که از آن به عنوان اوراق بدهی نیز یاد می شود، ورقه ای است که قابلیت معامله داشته و بیانگر مبلغ وام با سود مشخصی است که در فواصل زمانی از پیش تعیین شده پرداخت می‌شود و می‌باید در سررسید مشخصی کل مبلغ آن به خریدار اوراق پرداخت شود. این اوراق ممکن است علاوه بر سود در نظر گرفته شده، حق یا حقوق دیگری نیز برای خریدار خود به همراه داشته باشد. بنابراین در این اوراق سود، زمان پرداخت سود و زمان سررسید آن مشخص است.

 این اوراق دارای انواع گوناگون بوده که بر اساس علت مشخصی تقسیم بندی می شود. از جمله می‌توان در این تقسیم‌بندی‌ها به موارد زیر اشاره کرد:
سررسید، نرخ بهره، ماهیت وام گیرنده، میزان انتشار، نوع وثیقه، شدت قابلیت تبدیل و تسعیر(نوسانات)، نوع وابستگی وام گیرنده یا بدهی، هدف انتشار و نوع پولی که اوراق با آن پول انتشار می‌‌‌یابد.

📌 به لحاظ زمان سررسید، اوراق قرضه به سه دسته تقسیم می شوند:

  • کوتاه مدت با سررسید یک تا پنج سال
  • میان مدت با سررسید پنج تا ده سال
  • بلندمدت با سررسید بیش از ۱۰ سال

📌 به لحاظ تعداد سررسید، اوراق قرضه به دو دسته تقسیم می شوند:

  • متداولترین نوع اوراق قرضه به شکلی است که سررسید آن مشخص و فقط یک تاریخ سررسید دارد.
  • نوع دیگر این اوراق، سریالی است که تاریخ‌های سررسید متفاوت برای آن در نظر گرفته می‌شود که در هر سررسید، نسبتی از مبلغ ورقه قرضه پرداخت می‌شود.

📌 براساس نرخ بهره می توانیم اوراق قرضه را به دو دسته تقسیم کنیم:

  • اوراق قرضه با نرخ بهره‌ ثابت: شامل اوراق رهنی، اوراق قرضه تضمین شده، اوراق قرضه قابل تبدیل، اوراق قرضه درآمدی
  • اوراق قرضه با نرخ شناور: در این نوع اوراق قرضه نرخ بهره در دوره هایی (مثلا سه ماه یک بار) مورد تجدید نظر قرار می گیرد. اوراق با نرخ شناور از جمله ابزارهای بدهی از نوع اوراق قرضه اند که ابزارهای بدهی بلندمدت سنتی را تشکیل می‌دهند.

لازم به توضیح است گواهی سپرده با نرخ شناور، اوراقی است که توسط بانک ها منتشر شده و دارای نرخ شناور است.

اوراق قرضه به طور معمول توسط دولت منتشر و ضمانت می شود یا آز آنجا که پرداخت اصل و فرع این اوراق توسط دولت تعهد می شود، بدون خطر محسوب می شوند و مورد اطمینان سرمایه‌گذار است و ریسک آن بسیار پایین است. اوراق قرضه دولتی، اوراق قرضه شهرداری هاو اوراق خزانه نمونه هایی از اوراق قرضه منتشر شده توسط دولت است.

انواع اوراق بهادار, بورس اوراق بهادار, کد معاملات بورس, اوراق مشارکت, اوراق بدهی, اوراق قرضه, سهام عادی, سهام ممتاز, سهام جایزه, حقد تقدم سهام, ویژگی های سهام,  کارگزاری آگاه, بآشگاه مشتریان آگاه, اوراق بهادار اسلامی, اوراق قرضه با درآمد ثابت, تامین مالی شرکتها, اوراق مشتقه, اختیار معامله, آتی کالا, آتی سهام

ویژگی‌های اوراق قرضه به شرح زیر است:

  • دارنده این اوراق بستانکار شرکت محسوب شده و حق دریافت اصل مبلغ اسمی و بهره آن را دارد.
  • دارنده اوراق قرضه مالکیتی در شرکت نداشته و سهمی از سودی که به سهامداران پرداخت می شود، ندارد.
  • اوراق قرضه دارای سررسید مشخص هستند. برخی از اوراق در یک مقطع معین زمانی سررسید می‌شوند و برخی دیگر به تدریج سررسید می‌شوند.
  • معمولاً این اوراق دارای ارزش اسمی مشخص هستند.
  • اگر ناشر اوراق قرضه ورشکست شود دارندگان اوراق قرضه در دریافت اصل و فرع سرمایه خود بر صاحبان سهام حق‌تقدم دارند. اگر شرکتی چند نوع اوراق قرضه منتشر کند، ترتیب اولویت آن‌ها در قراردادهای مربوط، قید می‌شود.
  • بعضی از شرکت‌ها برای ایجاد جذابیت و انگیزه بیشتر در سرمایه‌گذاران اقدام به انتشار اوراق قرضه با وثیقه می‌کنند. مثلاً ممکن است شرکت، زمین یا ساختمان خود را وثیقه اوراق قرضه قرار دهد. هر چند شرکت‌های مشهور و معتبر معمولاً اوراق قرضه بدون وثیقه منتشر می‌کنند.
  • به طور کلی دارندگان اوراق قرضه در زمینه تصمیم‌گیری شرکت حق‌رأی ندارند. هر چند ممکن است که دارندگان انواع خاصی از اوراق قرضه در مواردی از تصمیم‌گیری‌های شرکت (مثل انتشار و فروش اوراق قرضه‌های دیگر یا در موارد ادغام شرکت در شرکت‌های دیگر) حق رأی داشته باشند. البته، اگر شرکتی شرایط مندرج در قرارداد اوراق قرضه را رعایت نکند، دارندگان اوراق قرضه می‌توانند بر بسیاری از فعالیت‌های شرکت اعمال قدرت کنند.
  • اگر اوراق قرضه در قالب عرضه خصوصی به خریدار فروخته شود، فقط ناشر و خریدار، طرف‌های قرارداد هستند. ولی اگر اوراق قرضه به طور عمومی به تعدادی زیادی از خریداران فروخته شود، غیر از طرف‌های قرارداد شخص دیگری نیز به عنوان امین به نمایندگی از دارندگان اوراق قرضه بر اجرای تعهدات شرکت نظارت می‌کند.

📍 اوراق مشارکت

همانطور که در مطلب “اوراق مشارکت و نحوه خرید و فروش آن در بازار سرمایه ایران” آمده بر اساس ماده ۲ قانون انتشار اوراق مشارکت مصوب ۱۳۷۶/۰۶/۳۰ مجلس شورای اسلامی و ماده ۱ آیین‌نامه اجرایی قانون نحوۀ انتشار اوراق مشارکت مصوب ۱۳۷۷/۵/۱۸ هیئت وزیران، اوراق مشارکت، اوراق بهادار با نام یا بی‌نامی است که به موجب قانون یا مجوز بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به قیمت اسمی مشخص برای مدت معین ‌و برای تأمین بخشی از منابع مالی مورد نیاز طرح‌های عمرانی- انتفاعی دولت مندرج در قوانین بودجه سالانه کشور یا برای تأمین منابع مالی لازم برای تهیۀ مواد ‌اولیه مورد نیاز واحدهای تولیدی توسط دولت، شرکت‌های دولتی، ‌شهرداری‌ها و مؤسسات و نهادهای عمومی غیر دولتی و مؤسسات عام المنفعه و شرکت‌های ‌وابسته به دستگاه‌های مذکور، شرکت‌های سهامی عام و خاص و شرکت‌های تعاونی تولید منتشر می‌شود و به سرمایه‌گذارانی که قصد مشارکت در اجرای طرح‌های‌ یاد شده را دارند از طریق عرضه عمومی واگذار می‌گردد.

انواع اوراق بهادار, بورس اوراق بهادار, کد معاملات بورس, اوراق مشارکت, اوراق بدهی, اوراق قرضه, سهام عادی, سهام ممتاز, سهام جایزه, حقد تقدم سهام, ویژگی های سهام,  کارگزاری آگاه, بآشگاه مشتریان آگاه, اوراق بهادار اسلامی, اوراق قرضه با درآمد ثابت, تامین مالی شرکتها, اوراق مشتقه, اختیار معامله, آتی کالا, آتی سهام

📍 ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)

ابزارهای مالی اسلامی یا همان صکوک، اوراق بهادار با ارزش مالی یکسان و قابل معامله در بازارهای مالی هستند که بر پایه یکی از قراردادهای مورد تایید اسلامی طراحی شده‌اند و دارندگان اوراق بصورت مشاع مالک یک یا مجموعه‌ای از دارایی‌ها و منافع حاصل از آن ‌ها می‌باشند. صکوک  ابزار نوینی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه بکار گرفته می‌شود این اوراق مبتنی بر دارایی با درآمد ثابت یا متغیر قابل معامله در بازار ثانویه و بر اساس اصول شریعت است. اوراق صکوک باید خود دارای ارزش هستند و نمی‌توانند بر اساس فعالیت‌های سفته بازی باشند.

نتیجه گیری

در این مطلب با انواع بازار اوراق بهادار به لحاظ نوع دارایی آشنا شدیم. همچنین دانستیم که در هر بازار چه اوراقی مورد معامله قرار می‌گیرد. همانطور که گفته شد شرکت ها می توانند با یک یا چند نمونه از این اوراق منابع مالی خود را جهت توسعه فعالیت های خود تامین نمایند. از بین مواردی که بررسی شد سهام عادی متداول ترین اوراق بهادار در دنیا محسوب می‌شود. با ویژگی‌های هر یک از این اوراق آشنا شدیم و دانستیم هر یک از انها چه حقوقی را نصیب صاحبان خود می‌کند. به زودی و در مباحث آتی به بررسی ابزارهای مالی اسلامی پرداخته خواهد شد.

شرکت کارگزاری آگاه به عنوان کارگزار رتبه الف در ارائه خدمات بورس اوراق بهادار، بورس کالا و انرژی فعال است. این کارگزاری در زمینه معاملات بورس اوراق بهادار کلیه خدمات مورد نیاز سرمایه‌گذاران شامل دریافت کد سهامداری و کد معاملات برخط، خرید و فروش حضوری، اینترنتی و آنلاین را ارائه می‌دهد. کارگزاری آگاه با طراحی سامانه معاملات برخط آسا توانسته گامی مثبت درجهت رفع نیازهای سرمایه‌گذاران بردارد.
با مراحل دریافت کدسهامداری و معاملات برخط، فرآیند خرید و فروش حضوری، خرید و فروش اینترنتی، خرید و فروش برخط در کارگزاری آگاه، آشنا شوید.
برای پاسخ به سوالاتی که تاکنون بی پاسخ مانده است، به سوالات متداول رجوع شود.
خانواده آگاه در شعب کارگزاری آگاه آماده ارائه خدمات به متقاضیان محترم خواهد بود.

[iphorm id=”3″ name=”پیش ثبت نام دوره آشنایی با بورس″]




62 نظر در مورد مطلب “انواع اوراق بهادار در بازار سرمایه

  1. ممنون از آموزشهای مفیدتون، لطفاً در خصوص اوراق سلف و نحوه خرید وفروش آنها توسط مشتریان آنلاین نیز مقاله آموزشی در باشگاه قرار بدید. باتشکر

    1. سلام دوست گرامی
      ابزارهایی مانند صندوق های سرمایه گذاری با درآمد ثابت و یا اوراق مشارکت در حقیقت ابزاری هستند برای کاهش ریسک پرتفو. لذا با توجه به میزان ریسک پذیری سرمایه گذار، وجود درصدر از آن‌ها در سبد سرمایه‌گذاری، به ایمن سازی آن کمک شایانی می‌کند.

  2. سلام ضمن تشکر از زحمات پرسنل عزیز کارگزاری اگاه
    یک سوال داشتم در بالا نوشته شده که سهام ممتاز در بازار اوراق معامله می شود
    وقتی به نمادها نگاه می کنیم از کجا متوجه شویم که این سهام عادی ان شرکت است یا ممتاز؟
    ایا کلمه خاصی در ابتدا یا انتهای نماد اضافه می شود؟

    1. سلام
      برای شرکت دانش بنیان با توجه به نوع تامین سرمایه می توان یکی از اوراق صکوک نظیر اجاره، مشارکت، استصناع و یا سلف را منتشر کرد. برای مجوزهای مربوطه از طریق بخش نظارت بر انتشار و ثبت اوراق بهادار بدهی و مقررات در سایت سازمان بورس مطالعه نمایید.
      برای اطلاعات بیشتر می توانید در ساعات اداری با واحد تامین سرمایه به شماره ۸۲۱۵۴۴۵۹-۰۲۱ تماس حاصل فرمایید.

  3. واقعا ممنون از زحماتتون، مندرجات و مطالب آموزشی سایت کارگزاری آگاه رو بی شک میشه یک دایره‌المعارف خوب بازار سرمایه دونست..
    موید باشید

    1. سلام دوست گرامی
      مطالبی که حضورتان ارائه می شود بر گرفته از یک کتاب مشخص نیست. منابعی که در رابطه با انواع اوراق بهادار می توانید مطالعه بفرمایید، به قرار زیر است:
      قانون تجارت
      قوانین و مقررات بازار بورس و اوراق بهادار جمهوری اسلامی
      آشنایی با مفاهیم بورس و اوراق بهادار
      و …

  4. سپاس از مطالبتان و اگر امکان دارد کمی بیشتر و واضحتر مطالب را تشریح کنید و اینکه مشتریان آگاه چگونه میتوانند بصورت آنلاین این اوراق: مشارکت و اوراق قرضه رو معامله کنند؟

    1. سلام دوست گرامی
      برای اینکه بتوانید اوراق مشارکت و اوراق اجاره (از انواع اوراق قرضه اسلامی) رو آنلاین معامله کنید باید در سایت شرکت بورس و شرکت فرابورس ایران به بخش اوراق بدهی مراجعه کرده و بررسی بفرمایید که چه اوراقی در حال حاضر امکان معامله در بورس و فرابورس را دارند. هر یک از نمادهای موجود در بازار بدهی را می توانید در صفحه سفارش خرید یا فروش نرم افزار آسا معامله فرمایید.

  5. سلام
    من در این مطلب چیزی راجع به “*****”شرکت مدیریت دارایی مرکزی بازار سرمایه- امین” پیدا نکردم .لطفا بعد از گذشت زمان مسابقه توضیح دهید تا بیشتر یاد بگیریم. ممنون

  6. سلام وقت بخیر
    میشه راجب محدودیتهای خرید اوراق بهادار در تعداد که سقف این محدودیت برای حقیقی و حقوقی چه تعداد است توضیح بفرمایید ممنونم
    البته هم درمعاملات عمده و بلوک و معاملات روزانه

    1. سلام دوست گرامی
      در مورد خرید محدودیتی وجود ندارد ولی در مورد فروش در شرکت‌های با سرمایه کم در یک روز بیشتر از ۵% نباید بصورت خرد انجام شود.

  7. با سلام
    فرض کنید که ما سهام یک شرکت رو خریداری کردیم و بعد ها شرکت اقدام به انتشار گواهی حق تقدم خرید و فروش سهام برای افزایش سرمایه بکنه سوال بنده اینجاست که آیا در مدت تایین شده برای پذیره نویسی میشه به صورت آنلاین پذیره نویسی کرد یا باید به کارگزاری مراجعه بشه و سوال دوم ایا برای این منظور لازمه قبلا مشخصات و آدرس خودمون رو برای هر شرکتی که سهامش رو خریداری میکنیم ارسال کنیم و اگر لازمه بفرمایید به صورت پستی یا الکترونیکی باید ارسال بشه.
    با تشکر

    1. سلام دوست گرامی
      در صورت افزایش سرمایه و گواهی انتشار حق تقدم، سرمایه گذاران می توانند حق تقدم مذکور را از طریق سامانه معاملات برخط به صورت آنلاین معامله نمایند (بخرند یا بفروشند). در صورتی که سرمایه گذار تمایل به استفاده از حق تقدم داشته باشد و تصمیم فروش آن را نداشته باشد، می تواند مبلغ اسمی هر سهم را به حسابی که توسط شرکت اعلام می شود واریز نماید. پیشنهاد می کنیم مطلب افزایش سرمایه شرکت‌ها در بازار سرمایه: راهنمای کامل را مطالعه نمایید.

  8. باسلام .احتراما به عرض میرسانم در مورد امتیاز سوال دانش بازار سرمایه آقای علی بسطامی مورخ ۹۵/۰۵/۱۸ هیچ اقدامی در مورد امتیاز سوال انجام نگرفته .لطفا اقدام فرمایید . متشکرم

    1. سلام دوست گرامی
      طبق پیامی که در تاریخ ۱۹ مرداد حضور همه عزیزان ارسال شد، این سوال حذف شده است. متن پیام:
      با سلام و احترام خدمت اعضای محترم بآشگاه مشتریان کارگزاری آگاه؛
      ‌به استحضار می رسانیم، مسابقه عمومی- دانش بازار سرمایه-طراح: علی بسطامی (۷۵ امتیاز) با تاریخ انتشار ۱۳۹۵/۰۵/۱۸، به دلیل مشکل فنی در گزینه های سوال، از فهرست مسابقه‌های هفته سوم مرداد حذف گردید. بدیهی است امتیاز پاسخ صحیح این سوال به هیچ یک از اعضای بآشگاه تخصیص داده نخواهد شد.

  9. سلام
    شما مدتی کوتاه برای کامنت ها لینک پاسخ ارسال می کردید که خیلی خوب بود ولی اکنون دوباره این کار مفید انجام نمیشود و اعضای باشگاه برای پیدا کردن پاسخ سوالات با مشکل مواجه هستند…

    1. سلام دوست گرامی.
      زمانی که شما در بآشگاه لاگین هستید و برای ما کامنت می گذارید، در صورتی که کامنت شما نیازمند پاسخ باشد، حتما لینک آن را مشاهده خواهید کرد و برای یافتن آن نیاز به جستجو ندارید.

  10. سلام لطفا در مورد این پیام و امتیاز اون که نوشته شده توضیح بدین که به اکانت باشگاه من اضافه نشده آخه چرا اینجوریه ؟؟
    لینک عکس آپلود شده :
    http://uupload.ir/files/efhs_باشگاه.bmp

    ثبت فعالیت جدید در بآشگاه

    فعالیت اصلاح امتیازمسابقات مربوط به هفته پایانی شهریور ماه ۱۳۹۵ در حساب بآشگاه شما ثبت شد دریافت ۱۵۰ امتیاز
    ۱۳۹۵/۰۷/۱

    یعنی این امتیاز توی ماه قبل حساب میشه پس امتیاز ماه قبلم بیشتر مشه دیگه !!!!

    1. سلام
      دوست عزیز این امتیاز ربطی به امتیاز برندگان ماهانه شهریور ماه ندارد؛ بلکه با توجه به اینکه اول مهر در هفته آخر شهریور بوده، امتیازات مربوط به پنجشنبه در مجموع هفته آخر لحاظ شده است. چنانچه در مطلب “نتایج برندگان شهریورماه و هفته پایانی آن“، آمده بازه شهریور ماه از ۲ شهریور تا ۳۱ شهریور (از ابتدای ماه تا انتهای ماه) است و بازه هفته پایانی شهریور از ۲۷ شهریور تا ۲ مهر (از شنبه تا جمعه). این امتیاز مربوط به مسابقه هفته آخر است.

    1. سلام
      مفهوم اوراق مالکیت (securities) همان اوراق بهادار است.
      در بورس ایران، اوراق قرضه (بدهی) با نام صکوک شناخته می شود، درباره صکوک می توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:
      اوراق قرضه اسلامی (صکوک) و انواع آن

      همچنین امروزه ۳ نوع از اوراق مشتقه اصلی در بازار سرمایه ایران مورد معامله قرار می گیرد:

      – قراردادهای سلف (Forward) در بورس کالای ایران
      – قراردادهای آتی (Futures) در بازار آتی سکه
      – قراردادهای اختیار معامله (options) در بورس اوراق بهادار
      برای کسب اطلاعات بیشتر سایر مطالب را مطالعه فرمایید:

      تفاوت های بازار اوراق بهادار و آتی سکه

      معاملات قراردادهای آتی سکه و کالا: راهنمای کامل

      مقایسه بازار آتی و بازار اختیار معامله

      انجام معاملات اختیار خرید و فروش در بورس اوراق بهادار

    1. سلام
      با جستجو در سایت شرکت مدیریت فناوری بورس یا سایت شرکت فرابورس می توانید اوراق با درآمد ثابت بسیاری را بیابید.
      اوراق با درآمد قابت مثل:
      -مشارکت رایان سایپا-۳ماهه۱۸%
      -مشارکت میدکو ماهانه ۲۰ درصد
      – اوراق اجاره شرکت مخابرات ایران
      – اوراق سلف کنستانتره سنگ آهن
      -صکوک اجاره رایتل ماهانه ۲۱ %

  11. سلام؛
    چرا در ایران امکان بازخرید سهام شرکت توسط خود شرکت وجودندارد؟(یعنی شرکت نمی تواند سهام عادی خود را بازخرید کند) اما در دیگر کشورها وجود دارد؟.

    1. سلام
      دوست گرامی با تصویب قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور مصوب اول اردیبهشت ماه ۱۳۹۴، ممنوعیت خرید سهام توسط شرکت برداشته شده و در مواردی مجوز خرید سهام شرکت سهامی توسط همان شرکت مقرر شده است.
      لذا در ایران نیز تحت شرایط خاص، امکان بازخرید سهام شرکت وجود دارد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>