سهام خزانه چیست؟

  • ۲۹ شهریور ۱۳۹۹
  • agah4
  • ۱۷ نظر
  • ۶۰۰ مشاهده
سهام خزانه چیست؟

در بازار بورس و اوراق بهادار قوانین مختلفی برای سهام‌داران و همچنین ناشران سهام وجود دارد. این قوانین بسته به قانون اساسی، شرایط سیاسی و اقتصادی و همچنین قوانین دینی تنظیم می‌شوند و ممکن است هر کدام از آن‌ها به مرور زمان تغییر کنند. بازارهای مالی در سطح جهانی قوانین کلی‌تری دارند اما تمامی آن‌ها در بازارهای داخلی قابل اجرا نیستند. به اصطلاح از فیلترهایی عبور می‌کنند، ممکن به همان صورت و یا با اندکی تغییر اجرا شوند یا حتی اصلا در کشور قابل اجرا نباشند. بعضی از انواع اوراق بهادار مانند اوراق قرضه و سهام خزانه نمونه‌ای از این موارد بودند که البته به تازگی قوانین مربوط به سهام خزانه توسط سازمان بورس و اوراق بهادار تغییر یافته و این مورد قابل اجرا است.

مفهوم سهام خزانه

سهام خزانه در بازار جهانی یک تعریف کلی دارد: «سهام ممتاز یک شرکت که در بازار مالی عرضه می‌شود و سپس مقداری از آن توسط خود شرکت خریداری می‌گردد را سهام خزانه می‌گویند.» البته این فرآیند دارای قوانین و شرایط خاصی است و می‌تواند به دلایل مختلفی انجام شود که در ادامه به آن می‌پردازیم.

قوانین سهام خزانه

طبق قوانین تنظیم‌شده، شرکت‌ها تنها می‌توانند ۱۰درصد از سهام انتشاریافته خود را بازخرید کنند. این سهام نباید باطل شود و لازم است امکان فروش مجدد آن به دیگر سهام‌داران وجود داشته باشد. سهام خزانه مالیات ندارد، سود سهام دریافت نمی‌کند و همچنین فاقد حق رای است. زمانی که سهام خزانه توسط شرکت تهیه می‌شود، این اشتباه پیش می‌آید که آن را جزو دارایی‌های شرکت محسوب می‌کنند اما این مورد صحیح نیست. همان طور که گفته شد، شرکت مانند بقیه سرمایه‌گذاران بورسی سهام خود را خریداری کرده است و می‌تواند به فروش برساند؛ بنابراین در ترازنامه شرکت، مبلغ سرمایه ذکرشده باید با کسر میزان سهام خزانه باشد و هر زمانی که این سهام مجددا به فروش رسید یا حتی باطل شد، سود و زیانی برای آن محاسبه نخواهد شد بلکه به عنوان تغییر در حقوق صاحبان سهام شناسایی می‌شود. در نهایت ناشران سهام برای خرید سهام خزانه، موظف به کسب مجوز از سازمان بورس و اوراق بهادار هستند. تمامی برنامه‌های مربوط به نگهداری و خرید و فروش سهام خزانه باید طبق قوانین سازمان بورس افشا شود و همه سهام‌داران باید از کلیات آن مطلع باشند.

قوانین بین‌المللی در رابطه با سهام خزانه

در حالت کلی کشورهایی که استفاده از سهام خزانه را مجاز می‌دانند، به این سه مورد توجه ویژه‌ای دارند:

منبع تامین نقدینگی برای بازخرید

اطلاع‌رسانی قبلی و تعیین زمان بازخرید

رکن تصمیم‌گیرنده در شرکت

در صورتی که شرکت بورسی در حال ضرردهی باشد، فراهم کردن نقدینگی برای تهیه سهام منطقی نیست اما در صورتی‌که شرکت در مسیر پیشرفت باشد و برای اقدامات بیشتر در آینده این کار را انجام دهد، از نظر کارشناسان حوزه بورس، امکان سوء استفاده در آن کاهش یافته و تهیه سهام خزانه بلامانع است. همچنین تصمیم‌گیرندگان در رابطه با تهیه سهام خزانه باید از تیم خبره مالی، فنی و برنامه‌ریزی تشکیل شده باشد. در صورتی که مدیریت به تنهایی و بدون اعلام دلایل کارشناسی‌شده، این تصمیم را بگیرد، احتمالا تهیه سهام خزانه برای وی تایید نخواهد شد و در نهایت هیچ شرکتی نمی‌تواند در هر زمانی که خواست سهام خزانه تهیه کند. بازه زمانی تهیه این سهام در کشورهای مختلف یا از جانب نهادهای ناظر (مثل سازمان بورس و اوراق بهادار) مشخص خواهد شد یا از طرف خود شرکت همراه با طرح ارائه شده، مطرح می‌شود و خارج از آن بازه، هرگونه تهیه سهام خزانه تخلف به شمار می‌رود.  از نظر کارشناسان اقتصادی، این سه مورد نشان‌دهنده هدف شرکت از تهیه سهام خزانه هستند و در واقع با عبور از این فیلترها شرکت مجاز به تهیه سهام خزانه خواهد شد.

برخی از دلایل خرید سهام خزانه و مزایای آن

گاهی شرکت‌ها با بررسی روند قیمتی سهام خود در بازار بورس متوجه می‌شوند این سهام با مبلغی کمتر از ارزش واقعی خرید و فروش می‌شود؛ بنابراین مقداری از سهام که می‌تواند تا سقف ۱۰ درصد باشد را خریداری می‌کنند و پس از اصلاح بازار مجددا آن را به فروش می‌رسانند. بعضی اوقات در بازار بورس نقدشوندگی سهام کاهش می‌یابد؛ این اتفاق برای شرکت‌های بورسی اتفاق ناخوشایندی است و اعتماد افراد به آن سهم و احتمال انجام سرمایه‌گذاری‌های بعدی را کاهش می‌دهد. از این رو، شرکت برای رفع مشکل عدم نقدشوندگی، اقدام به خرید سهام خود در بازار کرده و با این کار، در راستای بهبود ارتباط با سهام‌داران تلاش می‌کند.  در صورتی که شرکت متوجه شود درصد زیادی از سهام وی در اختیار تعداد محدودی از افراد است، این روند به خواست دست‌اندرکاران انجام نشده، ممکن است در آینده به انجام سفته‌بازی بیانجامد و موجب ضرر در قیمت سهام شرکت شود، به تهیه سهام خزانه می‌پردازد. به این ترتیب، در صورت مشاهده اعمالی چون سفته‌بازی، می‌تواند از سهام خود برای کنترل قیمت استفاده کند.

اعطای سهام به پرسنل و مدیران، یکی از شرایطی است که معمولا شرکت‌های بزرگ در قالب طرح تشویقی و یا تسهیلات برای کارکنان در نظر می‌گیرند. این مورد را نیز می‌توان از دلایل تهیه سهام خزانه توسط شرکت‌های بورسی دانست. شرکت‌ها در بازه‌های زمانی مختلف با توجه به نحوه فعالیت خود، رویدادهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در سطح کشور و همچنین در سطح بین‌المللی، شرایط متفاوتی را تجربه می‌کنند. بعضی اوقات دامنه فعالیت محدود می‌شود و سود شرکت کاهش می‌یابد؛ گاهی هیئت‌ مدیره بنا به شرایط تصمیم به انتشار اوراق بهادار می‌گیرد و در کل هر تصمیمی که مبنی بر کاهش هزینه‌ها باشد، می‌تواند منجر به خرید سهام خزانه شود. البته سهام خزانه قابل تبدیل به دیگر اوراق نیست اما با توجه به عدم تعلق سود به سهام خزانه، شرکت می‌تواند آن را تهیه کند و به نوعی سهام خود را در بازار کاهش دهد و تا حدودی در هزینه‌ها صرفه‌جویی کند؛ در این شرایط اخذ تصمیماتی مانند انتشار اوراق بهادار و … برای ناشر سهام ممکن خواهد شد.

دلایل ممنوعیت سهام خزانه تاکنون و معایب آن

در ایران امکان استفاده از سهام خزانه برای اولین بار در سال ۱۳۴۶ برای شرکت نفت فراهم شد و از سال ۱۳۴۸ تاکنون این امکان از تمامی شرکت‌های بورسی سلب شده بود. اگرچه آیین‌نامه مربوط به آن در سال ۱۳۹۴ بازبینی شد و انتشار یافت اما تا سال جاری هیچ‌گونه مجوزی برای تهیه سهام خزانه صادر نشده بود. در ادامه برخی از دلایل ممنوعیت استفاده از سهام خزانه توضیح داده می‌شود. اصلی‌ترین دلیل ممنوعیت خرید سهام خزانه، زیانی بود که می‌توانست به سهام‌داران خارج شرکت وارد شود. از آنجایی که مدیران شرکت اشراف کامل به تمامی اطلاعات مالی، فعالیت‌ها و و فراز نشیب‌ها در مسیر خود دارند، می‌توانند در زمان کاهش قیمت، اقدام به تهیه سهام خزانه کنند و پس از مدتی آن را با بالاترین قیمت بفروشند؛ در این شرایط در حق دیگر سهام‌داران که با استفاده از روش‌های تحلیلی، بر پایه سوابق شرکت و… در سهام مذکور سرمایه‌گذاری کرده‌اند اجحاف می‌شود.


از طرفی برعکس این فرآیند هم می‌تواند موجب ضرر سهام‌داران شود. انجام معاملات سهام با قیمت بسیار بالا، به معنای محدود بودن معاملات آن و در نهایت رشد سهم بیش از ارزش واقعی خود است؛ اگر شرکتی ۱۰درصد از سهام خود را (که مقدار قابل توجهی است) در بالاترین قیمت و در زمان محدود بازخرید کند، ارزش آن می‌تواند به یک‌باره و به صورت غیرواقعی افزایش یابد و فضا برای سفته‌بازی فراهم می‌شود. بدیهی است که با اصلاح بازار، سقوط قیمت رخ می‌دهد و در نهایت مابقی سهام‌داران که از این روند بی‌اطلاع بودند متضرر خواهند شد. شرکت‌های بورسی باید دقت کنند که بازخرید سهام حتما با دلایل قانع‌کننده، هم برای سهام‌داران و هم برای سازمان بورس انجام شود و در غیر این صورت، مشمول زیان می‌شوند. اگر سهام‌داران تهیه سهام خزانه را ناشی از عدم سوددهی و یا مشکلات مالی شرکت برداشت کنند، ارزش سهام به شدت در بازار کاهش می‌یابد؛ بنابراین توجیه سهام‌داران و شفاف‌سازی اقدامات شرکت، یکی از مهم‌ترین قدم‌ها در زمان تهیه سهام خزانه است.

اگر هیئت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار، که وظیفه بررسی این فرآیند را بر عهده دارد؛ دلیل تهیه سهام خزانه را تغییر قیمت بداند و طرح‌های ارائه‌شده از جانب شرکت برای وی مورد تایید نباشد، تصمیمات سختی در رابطه با شرکت مذکور اتخاذ خواهد کرد. ارائه دلایل قانع‌کننده برای این تیم بسیار مهم است و در غیر این صورت شرکت ضرر سنگینی را متحمل می‌شود. همچنین از آن جایی که سهام خزانه فاقد اثر مالیات است، اداره مالیات سختگیری‌های فراوانی را در این زمینه اعمال می‌کند. اگر این سازمان دلیل تهیه سهام خزانه را فرار مالیاتی از سود سهام تشخیص دهد، به دلیل انباشته شدن سود نامناسب جرایم مالیاتی سنگینی را برای شرکت در نظر می‌گیرد.

سخن آخر

خرید سهام خزانه به خودی ‌خود یک فرآیند مثبت محسوب می‌شود و در واقع فرصتی برای ارتقای مالی و بهبود وضعیت شرکت‌های بورسی است؛ اما سوء استفاده‌هایی که از این فرصت می‌شد، باعث شد خرید ان در بسیاری از کشورها ممنوع شود. در طی این سال‌ها کشورهای مختلف قوانین زیادی را برای اصلاح فرآیند استفاده از سهام خزانه وضع کردند و تا حدودی توانستند از تخلفات احتمالی جلوگیری کنند اما همچنان این ممنوعیت برای تعدادی از کشورها وجود دارد. در ایران نیز حدود ۵۰ سال استفاده از این فرصت برای تمامی شرکت‌های بورسی ممنوع بود و شرکت‌ها با ثبت شرکت‌های تابعه اقدام به تهیه سهام خود می‌کردند؛ اما از شهریور ماه ۱۳۹۹ تهیه سهام خزانه طبق قوانین خاصی آزاد شده است.

قصد یادگیری و پیشرفت در بورس را دارید؟

از صفر تا صد بورس را توسط بهترین اساتید آموزش ببینید. لطفاً برای کسب اطلاعات کامل‌تر، مشخصات خود را وارد نمایید تا با شما تماس بگیریم.

17 پاسخ به “سهام خزانه چیست؟”

  1. امیر گفت:

    خرید سهام خزانه یک جورایی امتیاز مثبت هست و بهتر شدن اوضاع بورسی شرکت

    ۸
  2. امیر طاها گفت:

    بازخرید سهام توسط شرکت به دلایل و اهداف مختلف صورت می گیرد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
    ۱- شرکت به این جمع بندی برسد که سهام مورد نظر زیر ارزش واقعی خود در بازار دادوستد می شود.
    ۲- مدیران شرکت با توجه به نقدینگی مازاد، برنامه یا انتخاب سرمایه گذاری مناسبی غیر از سهام خود شرکت نداشته باشند.
    ۳- برای جلوگیری از تصاحب و تملک خصمانه از سوی دیگران.
    ۴- دادن فرصت به سهامداران شرکت برای فروش سهام خود در شرایطی که نقدشوندگی سهام به شدت کاهش یافته باشد.
    ۵- برای اعطای سهام شرکت به کارکنان

    ۹
  3. KU3138 گفت:

    سهام خزانه، سهام عادی یا ممتاز یک شرکت سهامی است، که توسط همان شرکت، مجدداً خریداری گردیده است. به عبارت دیگر شرکت، سهام صادر شده خود را، مجدداً در بورس خریداری می‌نماید. بر طبق استانداردهای حسابداری، سهام خزانه، یک دارایی محسوب نمی‌شود و سود حاصل از خرید و فروش آن میان سهام‌داران توزیع نمی‌شود،
    باتشکر از کارگزاری آگاه بابت این مطلب خوب

    ۸
  4. جواد رشید گفت:

    اهداف خرید سهام خزانه
    ۱- شرکت به این جمع بندی برسد که سهام مورد نظر زیر ارزش واقعی خود در بازار دادوستد می شود.
    ۲- مدیران شرکت با توجه به نقدینگی مازاد، برنامه یا انتخاب سرمایه گذاری مناسبی غیر از سهام خود شرکت نداشته باشند.
    ۳- برای جلوگیری از تصاحب و تملک خصمانه از سوی دیگران.
    ۴- دادن فرصت به سهامداران شرکت برای فروش سهام خود در شرایطی که نقدشوندگی سهام به شدت کاهش یافته باشد.
    ۵- برای اعطای سهام شرکت به کارکنان

    ۳
  5. رضا گفت:

    ضمن تشکر از مطلب خوب و اطلاع رسانی به موقع از اعلام رفع ممنوعیت خرید سهام خزانه همان گونه که در مقاله نیز اشاره شده است ، اصلی‌ترین دلیل ممنوعیت خرید سهام خزانه، زیانی است که می‌تواند به سهام‌داران خارج شرکت وارد شود. ضمنا توجیه سهام‌داران و شفاف‌سازی اقدامات شرکت، یکی از مهم‌ترین قدم‌ها در زمان تهیه سهام خزانه است ، که توجه به آن ضروری است . لذا پیشنهاد میشود در خصوص فوائد خرید سهام ممتاز برای خریداران نیز بیشتر توضیح داده شودخصوصا اگر قوانین و شرائط آزاد سازی نیز در قالب مقاله ارائه شود مفید خواهد بود (با توجه به اینکه عنوان شده سود سهام نداشته و فاقد حق رای است و از طرفی طبق ماده ۴۲ لایحه شرکت‌های سهامی ، نوعی گواهی مالکیت قابل انتقال است که به دارنده آن، حقی محدود و ثابت از دارایی‌های شرکت می‌دهد. ) و نحوه اطلاع رسانی از چه طریقی صورت میگیرد .

    ۲
  6. حسین دست پاک گفت:

    فکر کنم اوراق خرانه از اوراق تبعی بهتر باشه .

    ۲
  7. حسین گفت:

    سهام خزانه، سهام عادی یا ممتاز یک شرکت سهامی است، که توسط همان شرکت، مجدداً خریداری گردیده است. به عبارت دیگر شرکت، سهام صادر شده خود را، مجدداً در بورس خریداری می‌نماید.

    بر طبق استانداردهای حسابداری، سهام خزانه، یک دارایی محسوب نمی‌شود و سود حاصل از خرید و فروش آن میان سهام‌داران توزیع نمی‌شود. همچنین سهام خزانه از حقوقی نظیر حق رای، سود سهام، حق تقدم خرید سهام برخوردار نیست

    ۲
  8. ساناز گفت:

    شرکت، سهام صادر شده خود را، مجدداً در بورس خریداری میکنه

    ۲
  9. زارعی گفت:

    سهام خزانه، سهام عادی یا ممتاز یک شرکت سهامی است، که توسط همان شرکت، مجدداً خریداری گردیده است. به عبارت دیگر شرکت، سهام صادر شده خود را، مجدداً در بورس خریداری می‌نماید. بر طبق استانداردهای حسابداری، سهام خزانه، یک دارایی محسوب نمی‌شود و سود حاصل از خرید و فروش آن میان سهام‌داران توزیع نمی‌شود،
    باتشکر از کارگزاری آگاه بابت این مطلب خوب

    ۱
  10. پرنیان گفت:

    امیدوارم این روشم‌ موقتی نباشه

    ۱
  11. ساهرخ گفت:

    خرید سهام خزانه یک جورایی امتیاز مثبت هست و بهتر شدن اوضاع بورسی است

    ۲
  12. ریزان خوشنواز گفت:

    دادن فرصت به سهامداران شرکت برای فروش سهام خود در شرایطی که نقدشوندگی سهام به شدت کاهش یافته باشد.

    ۲
  13. سید فرزاد اسلامی گفت:

    یکی از عوامل مهم در این بحث، منبع تامین پول برای خرید سهام خزانه است. شرکتی که تمکن مالی ندارد نباید بتواند سهام خود را خزانه کند. وجود قوانینی که محل تامین نقدینگی لازم برای این امر را مشخص می کنند اهمیت خاصی دارد.

    ۰
  14. رضا گفت:

    سهامی است که مدیریت آن فقط در دست شرکت سهامی بود و برای تحقق اهداق شرکت به کار گرفته می شود .

    به بیان ساده سهام خزانه به این معناست که از سهام عادی یا ممتاز یک شرکت سهامی عام که توسط همان شرکت مجدد خریداری می شود اما بر اساس قوانین ایران، هیچ شرکتی مجاز به خرید سهام خود نبوده و علت آن هم این می باشد که شرکت و مدیریت آن همواره از اطلاعات داخلی آگاه است و ممکن است به واسطه این مزیت اقدام به خرید سهام خود در حداقل قیمت کند و همان را در اوج قیمت آن بفروشد و موجب ضرر و زیان فروشنده و خریدار گردد.

    ۲
  15. لیلا دوست گفت:

    چون نیمی از سهم را خود شرکت خریداری میکنه برای افراد حقیقی عالی است

    ۳
  16. هاشم ظفریان ریگکی گفت:

    حد سهام خزانه چقدر است؟

    ۰

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عدد را وارد کنید: